Meest gestelde vragen

Palmolie wordt gemaakt van olierijke vruchten die in grote trossen aan palmbomen groeien. Deze vruchten worden geperst, waardoor de olie vrijkomt (ruwe palmolie van het vruchtvlees, palmpitolie van de pit). Er zijn vele verschillende palmolieboomsoorten (meer dan 4.000!), zoals bijvoorbeeld de bekende kokospalm. De palmolie komt van de oliepalm (Elaeis guineensis). Palmolie - een oranje olie - zit in het vruchtvlees van de palmvrucht. Uit de palmpit wordt palmpitolie gewonnen.

De palmolieboom, die gebruikt wordt voor de productie van palmolie, komt oorspronkelijk uit West-Afrika. Halverwege de 19e eeuw werd deze boom door de Nederlanders geïntroduceerd in Indonesië, waar de hoeveelheid bomen sterk in aantal toenam. Vandaag de dag komt zo’n 90% van alle palmolie wereldwijd uit Maleisië en Indonesië samen. Andere productielanden zijn o.a. Colombia, Brazilië en Ghana.

Oliepalmen worden geteeld op zowel grootschalige bedrijfsmatige plantages als op hele kleine, ‘family-owned’ plantages. De olie zit in de palmvruchten die als grote trossen aan de takken hangen. De palmolievruchten kennen een zeer hoge opbrengst per hectare - wel zeven keer zo veel als andere plantaardige oliën - , en de oogst vindt het gehele jaar plaats. Als de vruchten geoogst zijn worden deze naar oliemolens gebracht waar vervolgens de olie uit de vrucht wordt geperst. Vandaar kan de palmolie verder bewerkt (bijvoorbeeld geraffineerd worden) en kan de olie vervolgens lokaal gebruikt worden of geëxporteerd worden.

Palmolie wordt gebruikt in vele vormen. De ruwe palmolie en de palmpitolie worden geraffineerd waarna er vele verschillende halffabrikaten en eindproducten van gemaakt worden. Palmolie wordt vaak verkozen boven andere producten vanwege gunstige prijs-kwaliteitverhouding en vanwege de stevigheid die palmolie kan geven aan het eindproduct. Palmolie wordt onder andere gebruikt als:

• bak-/frituurolie
• ingrediënt in shampoos, wasmiddelen en zepen
• ingrediënt in soepen, sauzen
• ingrediënt in bakkersproducten
• ingrediënt in verven
• (ingrediënt in) diesel
• biobrandstof voor energieopwekking

Veelal wordt het ingrediënt palmolie op verpakkingen aangeduid als ‘plantaardige olie’. In de dagelijkse aankopen zit vrijwel altijd palmolie.

Palmolie is een belangrijk export product voor landen als Maleisië en Indonesië en draagt bij aan de (locale) economie van deze landen. Echter, de vraag naar palmolie neemt sterk toe door de toenemende welvaart in landen als China en India en door de toepassingen van palmolie voor bijvoorbeeld energie. Het areaal aan palmolieplantages wordt daardoor steeds groter. Hierdoor kan ontbossing optreden. In dit proces komen ‘land disputes’ voor, waarbij bedrijven en overheden de rechten van de lokale bevolking schenden (sociale impact). Ook bestaan er zorgen ten aanzien van de arbeidsverhoudingen op plantages. Bij ontbossing komt veel CO2 vrij.. Daarnaast is het gebruik van pesticiden een punt van zorg , evenals behoud van de biodiversiteit (ecologische impact).

In 2004 is de RSPO opgericht, de internationale ‘Roundtable for Sustainable Palm Oil’. De RSPO kent inmiddels meer dan 400 leden, veelal grote bedrijven en organisaties, wereldwijd. Het doel van dit multistakeholder proces is: ‘promoting the growth and use of sustainable oil palm products through credible global standards and engagement of stakeholders.’

Inmiddels is zo’n 40% van het mondiale productievolume vertegenwoordigd in de RSPO. Samen met ketenspelers als handelaren, banken, raffinaderijen, producenten van consumentenproducten, maar ook met Non-Gouvernmentele Organisaties (NGOs) als WNF en OXFAM-Novib zijn duurzaamheidscriteria opgesteld en zijn methoden ontwikkeld hoe deze olie naar eindmarkten kan worden gebracht op een gecontroleerde wijze.
Inmiddels gebeurt dit ook al volop.

Palmolie wordt ingezet voor verschillende toepassingen. De afgelopen jaren is er toenemende belangstelling om palmolie ook te gebruiken voor energie doeleinden. Palmolie kan gebruikt als grondstof voor biodiesel in plaats van reguliere diesel of kan gebruikt worden als brandstof ten behoeve van energieopwekking. De Europese Commissie streeft er naar dat alle lidstaten in 2020 voor transport minimaal 10% energie uit hernieuwbare bron gebruiken. Hiervoor is op Europees niveau een wettelijk kader ontwikkeld met duurzaamheidseisen (Renewable Energy Directive) dat december 2010 op lidstaat niveau geïmplementeerd wordt. Zo moet gegarandeerd worden dat biobrandstoffen ook echt een duurzaam alternatief voor fossiele brandsof kunnen zijn. Momenteel wordt bezien in hoeverre de RSPO door de Europese Commissie als duurzaamheidsstandaard wordt erkend voor biobrandstoffen.

Plantaardige oliën bevatten over het algemeen veel onverzadigde vetten en enkele verzadigde vetten. Onverzadigde vetten zijn beter voor de gezondheid dan verzadigde vetten. Palmolie bevat 48% onverzadigd vet. In vergelijking met een olijfolie bevat palmolie relatief veel verzadigd vet, maar in vergelijking met boter of kokosolie is palmolie is een gezonder alternatief. Verzadigde vetten zijn soms nodig voor het verkrijgen van de juiste structuur van een product.
Net als bij alle andere voedingsproducten geldt dat het van belang is met mate en gevarieerd te eten en voldoende te bewegen.

Ja, duurzame palmolie is beschikbaar op de markt. Steeds meer plantages werken op duurzame wijze en zijn inmiddels ook RSPO gecertificeerd. Gezamenlijk vertegenwoordigen de leden van de RSPO op dit moment al zo’n 40% van de totale productie. De verwachting is dat de productie van duurzame palmolie dit jaar (2010) zal verdubbelen ten opzichte van vorig jaar, en het aantal leden van de RSPO groeit.
We zien de vraag naar duurzame palmolie nu steeds meer toe nemen. Maar de duurzame palmolie kan pas echt een bijdrage leveren aan een betere samenleving als hij de gewone palmolie in producten vervangt. Bedrijven die palmolie verwerken kunnen hierbij het verschil maken door bewust te kiezen voor duurzame palmolie. Er zijn diverse leveranciers in Nederland en daar buiten die nu al duurzame palmolie leveren. Zij helpen u graag verder en kunnen u vertellen hoe je duurzame palmolie kunt inkopen en welke duurzaamheidsclaims er gemaakt mogen worden.

Soja wordt gebruikt voor de productie van 60-70% van alle producten die in de supermarkt liggen – van sauzen en snacks tot vlees en zuivel. Soja is na rijst, tarwe en maïs het meest geteelde gewas ter wereld en de productie ervan groeit snel.

Soja is een eenjarig gewas dat een eetbare boon oplevert met een hoog gehalte aan eiwitten (ruim 40%) en vetten (18%). Soja wordt geteeld in gematigde, subtropische en tropische klimaten, vooral in de Verenigde Staten, Brazilië, Argentinië, Paraguay, Centraal India en Noord-Oost China en in beperkte mate ook in Europa (Italië en Roemenië).

Een pak sojabonen vind je niet in de supermarkt, maar in veel voedingsproducten zijn wel sojabonen verwerkt. Het meest herkenbaar zijn voedingsproducten als sojamelk, ketjap, tofu en andere vleesvervangers. Het grootste deel van de sojabonen wordt echter ‘gecrusht’ (uitgeperst), met als resultaat sojameel en sojaolie. Bijna alle sojameel die we in Nederland invoeren, wordt gebruikt in diervoeder. De sojaolie wordt hoofdzakelijk gebruikt voor menselijke voeding en steeds vaker als biobrandstof ter vervanging van diesel. Een klein deel van de sojabonen wordt verwerkt tot een heel scala aan producten van babyvoeding tot wasmiddelen en make-up.

De uitbreiding van de sojateelt vindt grotendeels in Zuid-Amerika plaats. Dit biedt deze regio belangrijke voordelen zoals economische groei en werkgelegenheid. Er zijn echter ook mogelijk negatieve gevolgen aan verbonden. Denk hierbij aan effecten op de biodiversiteit en ontbossing, sociale consequenties voor de inheemse bevolking en de duurzaamheid van de teelt zelf (gebruik pesticiden, erosiegevoeligheid, etc.). Deze zorgen bestaan met name rondom het Amazone regenwoud dat grotendeels in Brazilië ligt.

Om de toekomstige uitbreiding van de sojateelt op een ecologisch en sociaal verantwoorde manier te laten plaatsvinden hebben een groot aantal bedrijven, banken en maatschappelijke organisaties hun krachten gebundeld in de ‘the Roundtable on Responsible Soy (RTRS)’, oftewel de Ronde Tafel voor verantwoorde soja. De Ronde Tafel is een internationaal platform en heeft inmiddels zo’n 120 deelnemers. In 2009 heeft de Ronde Tafel negen sociale thema’s en milieuthema’s voor de sojateelt vastgesteld waarvoor criteria ontwikkeld zijn. Deze thema’s zijn:

• Werknemersrechten
• Landrechten
• Respect voor kleinschalig en traditioneel landgebruik
• Welzijn inheemse bevolking
• Bescherming biodiversiteit
• Watergebruik
• Bodemvruchtbaarheid
• Gebruik bestrijdingsmiddelen
• Impact infrastructuur

Eind 2006 is op initiatief van de oliën en vetten-sector, verenigd in het Productschap MVO de Task Force Duurzame Soja opgericht. Dit is een platform van Nederlandse bedrijven in de sojaketen dat een bijdrage wil leveren aan een duurzame sojateelt. De deelnemers zijn onder meer afkomstig uit de primaire sector, de oliezadenverwerkende industrie, de plantaardige oliën en vettensector, de diervoederindustrie, de vlees- en zuivelsector en de retail. De Task Force zet zich in voor een ecologisch en sociaal verantwoorde sojateelt gericht op het duurzamer maken van de reguliere bulkstroom van soja. Zij ondersteunt daarom de internationale Ronde Tafel voor Verantwoorde Soja en levert een actieve bijdrage aan deze Ronde Tafel.

Hoewel het Amazone Moratorium reeds in werking is, is duurzame soja olie is op dit moment nog niet verkrijgbaar. Voor de criteria die benoemd zijn is de RTRS nu bezig met proeven in het veld, waaruit moet blijken of de criteria haalbaar en realistisch zijn. Tevens is de RTRS bezig om de tracking en tracing binnen de keten te regelen, tegelijk met certificering van ketenonderdelen. Ook zal ze zich over claims gaan buigen.
Binnen Nederland heeft de Task force Duurzame Soja zich gecommitteerd aan het streven naar een volledig duurzame productie van de soja voor de Nederlandse markt rond eind 2015.

Soja olie wordt ingezet voor verschillende toepassingen. De afgelopen jaren is er toenemende belangstelling om sojaolie ook te gebruiken voor energie doeleinden. Soja olie kan gebruikt als grondstof voor biodiesel in plaats van reguliere diesel. De Europese Commissie streeft er naar dat alle lidstaten in 2020 voor transport minimaal 10% energie uit hernieuwbare bron gebruiken. Hiervoor is op Europees niveau een wettelijk kader ontwikkeld met duurzaamheidseisen (Renewable Energy Directive) dat december 2010 op lidstaat niveau geïmplementeerd wordt. Zo moet gegarandeerd worden dat biobrandstoffen ook echt een duurzaam alternatief voor fossiele brandsof kunnen zijn. Momenteel wordt bezien in hoeverre de RTRS door de Europese Commissie als duurzaamheidsstandaard wordt erkend voor biobrandstoffen en in hoeverre RTRS gecertificeerde soja gebruikt kan worden als grondstof voor biodiesel zodra dit straks op de markt is.